Stichting Gotong Royong-overhandiging MCK

09 juni 2012, Yogyakarta

Om half negen ontmoeten we Wil en Cees van Stichting Gotong Royong op de afgesproken plek nabij ons hotelletje. Ook onze chauffeur komt net aanrijden. Terwijl Cees ons op de brommer voor gaat, rijden wij met de auto achter hem aan naar Community Activity Center ‘Roemah Kita’. Eind 2004 is Gotong Royong gestart met de renovatie van een paar oude schoollokalen en met nieuwbouw op het terrein van het Activity Center. Zo ontstond in juni 2005 het centrum, ‘Roemah Kita’ (ons thuis) geheten, dat onderdak biedt aan een kinderdagverblijf en een seniorenvoorziening. Met het kinderdagverblijf biedt Gotong Royong vrouwen uit mindervermogende gezinnen de kans om buitenshuis te gaan werken en zo het gezinsinkomen te verhogen. Voor de kinderen betekent het feit dat zij voordat ze naar de lagere school gaan naar de peuterspeelzaal kunnen, een belangrijke voorsprong in hun ontwikkeling en kansen.

Ondanks dat het zaterdag is zijn de kindertjes vandaag aanwezig in Roemah Kita. We horen ze liedjes zingen en samen lachen en af en toe zien we er één in een klimrek hangen. Daarnaast is er vandaag een bijeenkomst voor senioren in Roemah Kita. Als we aankomen zijn er in de ‘joglo’ van het Activity Center, een open ruimte met typisch Javaans dak, ongeveer 40 senioren aanwezig. Wij schudden hen allen de hand en wensen hen een goedemorgen. Wij krijgen van hen allen een hand en een brede glimlach terug. De meesten zijn al behoorlijk op leeftijd, allen hebben zij een prachtig sprekend gezicht. Wat direct opvalt is dat velen van hen nog maar enkele tanden in hun mond hebben, iets wat je veel ziet in Indonesië. Ook valt op dat ze allemaal op hun paasbest gekleed zijn, met prachtige sarongs en hoofddoeken om. In het midden van de ruimte zitten een aantal vrijwilligers die voor elke senior een boekje bijhouden met hun medische status. Elke senior wordt op volgorde van de stapel boekjes aan de tafel geroepen, er ontstaat schijnbaar nogal wat consternatie onder de senioren als de volgorde niet stipt wordt aangehouden. Hier moeten ze eerst een presentielijst tekenen. Omdat niet iedereen kan schrijven, zetten sommige mensen geen handtekening, maar een vingerafdruk op het formulier. Dan wordt o.a. de bloeddruk opgemeten en gevraagd hoe het gaat. Als deze eerste check gedaan is, wachten de senioren tot zij voor de tweede keer worden opgeroepen, ditmaal om aan te schuiven bij de dokter en haar assistent. Ook zij bespreken hoe het gaat en vullen een eventueel benodigde medicijnvoorraad aan.

De bijeenkomst is voor de senioren niet alleen van groot belang voor een medische check; het is ook een sociale bijeenkomst. Vrijwilligers doen een soort gymnastiek met de senioren om het lichaam wat losser te maken en er worden liedjes gezongen. Op een gegeven moment staat er een markant dametje op die graag een Javaans liedje wil zingen. Uit volle borst zingt ze haar lied, samen met een senior uit de mannengroep. Er wordt gedanst en er wordt vooral veel gelachen. Na de medische check deelt Cees foto’s uit aan de senioren wat voor veel consternatie zorgt. Jezelf op een foto zien, dat doe je ook niet elke dag!

Het voelt voor ons als een geweldige eer om vandaag bij deze bijeenkomst aanwezig te mogen zijn. Terwijl Rob vrienden maakt door de heren senioren uitgebreid te fotograferen en hen het resultaat op zijn camera laat zien, komen veel dames ons als ze bij de dokter geroepen worden nog even extra de hand schudden. Een dametje komt naar ons toegeschuifeld met een kleine strip pillen in de hand. Ze rijkt haar vrije hand naar ons uit en fluistert ‘Terima Kasih, Terima Kasih’. Het is bijna niet uit te leggen wat dit met je doet. Voor ons zijn het een paar centen, voor hen is het een mogelijkheid om hun laatste jaren in menswaardige toestand door te brengen.

In Indonesië zijn veel senioren aangewezen op de hulp van hun kinderen; sociale voorzieningen kent men hier niet. Als deze kinderen –bijvoorbeeld door de transmigratiepolitiek- verhuisd zijn naar een ander eiland blijft de senior vaak alleen achter. Veel van deze mensen wonen in een klein simpel huisje, gemaakt van restafval, hout en golfplaten. Vorig jaar hebben we gezien, dat sommige mensen zelfs in een omgebouwde stal wonen, met daarin niet veel meer dan een verhoging met een mat, waarop men slaapt. Er zijn geen hygiënische voorzieningen, er is vaak geen water, laat staan een toilet. Omdat veel van deze mensen niet voor zichzelf kunnen zorgen, is Gotong Royong het seniorenproject gestart.Voor tien euro in de maand, zorgen zij voor begeleiding als een senior niet voor zichzelf kan zorgen. Dit is altijd iemand uit de gemeenschap, om het gevoel van Gotong Royong, ‘samen doen’ te bevorderen. Daarnaast krijgen de senioren hun maandelijkse medische check en krijgen zij aan het eind van de bijeenkomst een zak met levensmiddelen mee naar huis. Dit project is voor veel senioren van levensbelang; zij kunnen simpelweg niet voor zichzelf zorgen en zouden anders in hun krotjes in de vergetelheid raken. Wat ons het meest raakt is hoe goedkoop het is om iemand deze hulp te geven; voor slechts tien euro per maand kunnen deze mensen in menswaardige omstandigheden de laatste jaren van hun leven doorbrengen. Tien euro. Wat is tien euro voor ons nou nog waard? Een menswaardig bestaan voor een senior in Yogya dus.

Als iedereen door zowel de lokale vrijwilligers als de dokter is geholpen, kunnen we beginnen met het uitdelen van de zakken eten die iedereen mee naar huis krijgt. In elke zak zit een zak rijst, twee pakjes noedels, olie om in te koken, thee of koffie, suiker en een zakje ketjap manis. Hier kunnen de senioren weer even mee vooruit. Als we de zakken uitdelen, krijgen we wederom van iedereen een hand, een brede grijns en een ‘Terimah Kasih’ en dus lachen we veelvuldig terug en geven we hen voorzichtig de zakken mee. Sommige dametjes zijn zo klein en mager, dat we bang zijn dat ze omvallen als we hen de toch wel zware zak eten overhandigen. Sommigen wikkelen het in een sarong om het als in een draagzak mee te kunnen nemen.

Nadat alle senioren weer huiswaarts zijn gekeerd nemen Ans, Rob en Ferdi een kijkje in het kindergedeelte van Roemah Kita. Edwin en ik zijn hier vorig jaar al geweest en Cees nodigt ons uit nog even mee te lopen naar een paar senioren die ziek zijn en vandaag niet konden komen. We lopen aan de achterkant van het terrein een wijkje in met zeer armoedige huisjes. In het eerste huisje wat we tegenkomen zit een mevrouw op haar bed die last heeft van haar rug en benen. Er is een jongere dame bij die voor haar zorgt. Het huisje is ongeveer 2 bij 2 meter en er staat een ‘bed’ in. In de hoek staat een klein tv’tje zachtjes aan. De dame vertelt hoe het met haar gaat, het gaat haar niet zo goed. Gelukkig is er nu iemand die voor haar zorgt.

Als we het kleine huisje uitlopen staat daar ineens het markante dametje wat vanmorgen uit volle borst Javaanse liedjes aan het zingen was. Ze vraagt of we ook even bij haar huisje langs willen komen. Trots laat ze het huisje zien; het bestaat voornamelijk uit betonblokken en wat gevonden doeken met een golfplaten dakje. Op de modderige grond staat een pannetje met water, een theepotje en een mand met een kip erin. In het huisje is het donker. Binnen zijn er twee verhogingen waar een mat opligt en wat het bed moet voorstellen. In de hoek zit de dochter van de vrouw in zwaar verwarde toestand. De mevrouw legt uit dat ze ziek is en voor haar zorgt. We hebben ongelooflijk veel respect voor het feit dat deze dame nog zo optimistisch in het leven kan staan, als je kijkt naar de omstandigheden waar ze met haar dochter in leeft.

Na deze ochtend vol nieuwe ervaringen brengt de chauffeur ons terug naar het hotel. We moeten het allemaal even laten bezinken. Enerzijds is het shockerend om te zien in welke omstandigheden deze mensen leven, je kan je gewoon niet voorstellen dat je je dagen zo moet slijten. Aan de andere kant is daar het gevoel dat we wél iets kunnen doen, door de senioren dit kleine beetje hulp aan te bieden. We hebben enorm veel respect voor Cees en Wil, die samen met hun lokale vrijwilligers dit programma succesvol hebben weten te maken. Maar liefst 360 senioren uit Yogyakarta zonder perspectief, hebben nu een menswaardig bestaan!

***

Tegen half vier ontmoeten wij Wil en Cees wederom en ook onze chauffeur staat weer klaar. We rijden achter Wil en Cees op de brommer aan naar het huis van Ibu, een markante dame van 70 die de lokale stichting Yayasan Sejahtera Mulia runt. Deze stichting is opgericht op verzoek van Gotong Royong en is hun lokale partner. Bij hen komen o.a. de aanvragen binnen vanuit de lokale gemeenschap, bijvoorbeeld als een dorp graag straatverlichting zou willen, of een badhuisje. Deze aanvragen worden scherp getoetst alvorens er tot de bouw van iets dergelijks wordt overgegaan. Er wordt streng gekeken of de gevraagde diensten wel nodig zijn en er wordt uitvoerig overlegd of iedereen in het dorp zijn steentje bij wil dragen. Want alleen als de hele gemeenschap zijn beste beentje voor wil zetten en de dienst écht nodig is, worden de aanvragen goedgekeurd.

Vanaf het huis van Ibu rijden we met twee auto’s door de buitenwijken van Yogya. Het verkeer is hectisch en druk en het duurt even tot we de drukte achter ons laten. Na een tijdje rijdt de chauffeur van de hoofdweg af en rijden we door prachtige groene rijstvelden naar het kleine dorpje Banaran Lor. Als we aankomen zien we hem tussen het groen van de palm- en bananenbomen al staan: onze eigen echte MCK!!!! Omdat de overhandiging van een MCK nogal een officiële aangelegenheid is, schudden we eerst heel veel handjes van de heren van het dorp. Hierna nemen we plaats op de eerste rij tussen de dorpsbewoners die speciaal voor de gelegenheid zijn gekomen. Er wordt mierzoete thee gebracht en dozen met heerlijke hapjes. Daarna volgen er talloze toespraken van diverse mensen. Het dorpshoofd, het districtshoofd, Ibu, Cees, iedereen doet zijn zegje. Dat wordt voornamelijk gedaan in het Javaans en Bahasa Indonesia; wat wij uiteraard niet kunnen verstaan. Maar wij twijfelen er niet aan; iedereen is blij met de nieuwe MCK! Ergens tijdens zijn toespraak roept Cees ons nog naar voren en vraagt om een applaus, wat we natuurlijk helemaal niet willen. We staan dan ook maar een beetje verlegen te lachen. Overigens vind het geheel in nogal chaotische omstandigheden plaats; naast de MCK spelen kinderen tussen de palmbomen, er kukelt een haan, in de verte loeit een koe.

Als iedereen zijn zegje heeft gedaan is het tijd om de MCK van binnen te bekijken en het bordje op te hangen met onze namen met daaronder de toevoeging ‘family & friends’. Want jullie weten het allang maar ik zeg het nog maar eens een keer: zonder jullie geweldige financiële steun had dit huisje hier vandaag niet gestaan!!!! Al jullie namen noemen zou teveel zijn, maar wij hopen dat jullie jezelf kunnen vinden in de term family & friends en dat jullie beseffen dat jullie bijdragen ervoor hebben gezorgd dat de inwoners van Banaran Lor een gezondere toekomst tegemoet zullen gaan.

Als we het naambordje op de MCK hebben getimmerd, timmeren Ans, Rob en Ferdi nog een instructie op de zijkant van het huisje om aan te geven hoe je het beste je handen kan wassen. Dat lijkt misschien een beetje vreemd, maar vergeet niet dat deze mensen hun hele leven afhankelijk zijn geweest van de rivier als het gaat om persoonlijke hygiëne. Nadat alle bordjes hangen is aan Ferdi de eer de eerste emmer water uit de waterput omhoog te takelen. Men heeft met de hand 29 meter diep moeten graven voordat ze water vonden en het optakelen van een emmer vol water is nog best zwaar. Nadat het water uit de put omhoog is gekomen, giet men het aan de zijkant in de MCK. Nu wordt er een ‘mandi’ gevuld, in feite een bak water. In Indonesië wordt de mandi gebruikt als douche; men gooit het water met een plastic bakje over zich heen om schoon te worden. Ook gebruikt men het water om de wc door te trekken omdat een automatische doortrek veelal niet bestaat. De komst van de MCK heeft dus heel veel voordelen; het biedt een waterput met schoon water, waardoor men nu niet meer afhankelijk is van de rivier en niet meer een eind met jerrycans hoeven te sjouwen. Er is ook een klein waterreservoir met een kraantje; hier kan men de handen wassen. Daarnaast kan men douchen en naar een toilet, er zijn twee mandi’s en twee toiletten met verlichting. Niet alleen zal de persoonlijke hygiëne en daarmee de gezondheid van de inwoners van Banaran Lor vooruit gaan; ook de sociale problemen die gepaard gaan met het ontbreken van een toilet zullen verdwijnen. En jullie allemaal hebben daarvoor gezorgd! Hoe cool is dat?

Na de MCK uitgebreid te hebben bewonderd, moeten we afscheid nemen. Het begint te schemeren en de ceremonie is voorbij. We krijgen allen nog een grote doos eten mee die wij bij Ibu achter in de auto zetten; zij kan hier weer mensen blij mee maken en wij hebben al heel wat Indonesische hapjes op vandaag! Ik weet dat het tijd is om te gaan maar ik kan mijn ogen moeilijk van onze MCK afhouden. Daar tussen de palm- en bananenbomen, daar staat dat prachtige groene huisje met die mooie, diepe waterput. Daar staat een voetafdruk die wij achterlaten op dit prachtige Java, een voetafdruk die het leven van deze mensen beter zal maken. Ik ben trots, emotioneel en vastberaden. Dit zal pas het begin zijn.

Omdat even verderop nog een MCK wordt gebouwd vraagt Ibu of we daar ook nog even willen kijken. Dat willen wij wel. Tussen de knalgroene rijstvelden is een MCK in aanbouw naast een oude wasgelegenheid die gerenoveerd wordt. De MCK staat naast een school en een gebedsruimte; beiden hebben dus op het moment geen toilet. Cees legt uit dat deze MCK iets anders is gebouwd dan de onze, omdat door de ligging de toiletten anders naar Mekka zouden wijzen. En dat kan natuurlijk niet de bedoeling zijn. We verwonderen ons stiekem toch maar weer; een school zonder toilet? Hoe is het mogelijk!

Als het echt donker begint te worden rijden we door het drukke verkeer terug naar Yogya. Vandaag voelt een beetje surrealistisch en we praten er nog lang over na. ’s Avonds eten we uitgebreid met Wil en Cees, een fijne afsluiter van deze prachtige dag. Hierna wagen we ons nog aan Nederland-Denemarken, wat we natuurlijk verliezen. Ik zit er bij en ik kijk ernaar. Het interesseert me werkelijk geen zier. Wij laten onze MCK hier achter, op dit prachtige groene eiland. En daarmee ook een stuk van ons hart.

***
Voor meer informatie over Stichting Gotong Royong kijk op www.gotong-royong-utrecht.nl